АПЕНДИ ЖАНА АЧ КӨЗ КОЖО

apendi menen ach koz kojo


Илгери, илгери бир заманда бир Апенди менен ач көз кожо деген болгон экен.
Күндөрдүн бир күнүндө Апенди кожого келип: «Казаныңды берип тур, оокат
бышырып ичейин» дейт.
Оокат бышырып эртеси Апенди кожонун казанына дагы бир кичине казан
кошуп кожого келип: «Ой тобоо, кожом куданын кудурети менен казаныңыз
төрөдү. Ишенбесеңиз мына» деп, эки казанды тең кожого берет. Ач көз кожо,
Апендинин эки казан бергенине ичинен тынып, сүйүнүп алып калды.
Күндөн күн өтүп дагы бир күнү Апенди кожого келип: «Ой кожом,
казаныңызды дагы берип туруңуз» деп сурап алып үйүнө барганда казанды
сындырып таштайт. Эртеси кожого келип: «Ой кожо, казаныңыз төрөй албай,
өлүп калды» дейт. Анда кожо: «Эмне себептен казан төрөй албай өлүп калды?
Кандай болсо да таап бересиң. Таппасаң казыга чакыртам» деп ачууланып кетет.
Казы жигиттерин жиберип, Апендини чакыртат. Казы: «Кожо, кана, эмне арызың бар?» дейт. Кожо «өх!» деп жөлөнүп, чөктүшүп отура калып: «Таксыр, иштин башталышы мындай. Бир күнү Апенди келди да, казанымды сурап алып кетти.
Эртеси казаның сынып калды деп, казанымды бербеди» дейт.
Анда казы: «Ай Апенди, сен айт» деди. Анда Апенди мындай деди: «Кожонун
казанын алдым да, эртеси казаны төрөдү эле алып бардым. Кош. Андан дагы бир күнү казанды дагы алып келдим эле, казан төрөй албастан өлдү» деди.
Анда казы: «Ай кожо, казандын тууганы ырас беле?» деди.
«Ооба казанымдын тууганы ырас» деди кожо. Казы: «Аа, анда казаның
тууганы ырас болсо, өлгөнү да ырас» деп Апендинин сөзүн сөз кылып коёт.
Ошентип, Апенди кожону жеңген экен.

АПЕНДИ АЛТЫН ТАПКАНДА

apendi altyn tapkanda


Апенди бир күнү кош айдап жатып чоң бүлөөдөй болгон алтын таап алат.
Шашылып үйүнө келип, бирдемени чапанына ороп таштап коюп, өгүзүнө чөп
салды. Аялы алтын экенин таанып, алып туруп ордуна ошондой кайрак таш
салып койду. Апенди байкабай эле кандын алдына чуркап барды да: «Чогулуп
келгиле, мунун эмне экенин билели» деп кыйкырды. Кан вазирлери менен
чогулуп келсе, чапандан тултуйган кайрак таш чыкты. Апенди: «Ии мына ушуну айтам» деди. «Мунун эмнесин айтасың, бул таш» деди кан. «Жок, таксыр биздин айылдын жартысы 4 кадак, жартысы беш кадак дейт кимисиники туура, таксыр? деди Апенди. Кан Апендинин бирдеме тапканын билип: «Муну жалгыз камап койгула, акырын тыңшап, шыкаалап тургула» деди вазирлерине карап. Апенди: үйдө камалып туруп: «Ой тобоо, узуну, туурасы, чоңдугу куду эле ушундай эмес беле» деп, колу менен көлөмүн ченеп, кыймылдап кобурай берди.
Тыңшоочулар канга Апендинин таң калып жатканын айтышты. «Бирок эмне
буюм экенин айтпайт» дешти. «Эшикке алып чыгып башына улпакты сууга чылап илип койгула, анан айтат», деди кан. Апенди улпак салынган жембаштыкты алып таштайын десе, колу байлалуу, «бери кел» деп, канды ымдап чакырды. «Эми мага шыбырап айтат экен» деп, кан кулагын тоссо, тилдеп туруп: «Колумду чечип кой» деген экен.

АПЕНДИ ЖИГИТТЕР МЕНЕН

apendi jigitter menen


Бир күнү жигиттер Апендини алдайлы деп чогулуп келип: «Апенди бүгүн
алдагы жалгыз козуңду сой, эртең кыямат кайым болот экен дешти. Апенди:
«Айтканыңар жакшы, балдар, каякка алпарып соёюн» деди эле, «биякка» деп,
бирөө көлдүн жээгине ээрчитип барды. Балдар козуну союп, Апендини
«бышырып тур» деп кийимдерин чечишип, өздөрү сууга түшүүгө кетишти.
Апенди алардын кийимин бүт отко жагып, этти бышырып койду. Балдар келип, киели дешсе кийимдери жок. «Апенди кийимдерибиз кана?» деп сурашты. Анда Апенди: «Кийимди эмне кыласыңар? Эртең кыямат кайым болгуча бул этти жегиле, эт бышпай калганынан кийимди отко жактым, анын эмне кереги бар!
Эртең кыямат болот, кийимге кайгырбагыла» деди.

АЛДАР КӨСӨНҮН ЖИН-ШАЙТАНГА ЖОЛУККАНЫ

aldar kose i cherti


Алдар Көсө келе жатса үстү-башын жүн баскан, адам десе адам эмес, айбан
десе айбан эмес бир неме алдынан чыкты. Алдар Көсө: «Кимсиң?» деп сурады эле: «Жин-шайтан дегенди уктуң беле, ошол мен болом» деди. Алдар Көсө: «Укканым бар, мага жолдош бол, эки киши бирге басканда жол кыскарат дечү эле» деп ээрчитип алып, жүрүп отурду. Келе жатып шайтан кол башындай алтын таап алды да: «Мен таптым бөлүп алалы» деди. Көсө: «Жалгыз мен алам» деп макул болбой койду. Шайтан: «Эмесе жарышып чыкканыбыз алалы» деди. Жарышып шайтан чыгып келсе, Көсө, «мен бир жерде буйдалып калсам, чыгып кеттиң» деп дагы болбой койду. Шайтан: «Эми эмне кылалы» деп сураса, Көсө: «Кимибиз жаш жагынан улуу болсок, ошонубуз алалы» деди. Шайтан бул шартка да макул болду.
Кезекти биринчи Көсө алып, шайтандан «кайсы убакта туулдуң эле?» деп сурады. Ага шайтан: «Жер бүтө электе, ай аяктай, тоо томуктай, күн күрөктөй экенинде төрөлгөмүн» деп жооп берди.
Аны укканда Көсө өңгүрөп ыйлап кирди. Шайтан: «Эмне ыйлайсың?» деди эле:
«Так сен төрөлгөн убакта менин алты жашар балам өлүп калган, ошого ыйлап
жатам» деди. Анда шайтан: «Эмесе, сен улуу экенсиң» деп, алтынды ага берип,
Көсөдөн коркуп кетиптир.